joseba barandiaran-(e)k eguneraketa bat bidali du: 8 months ago Ikusi
Harrituta naukate Berriak eta euskal prentsak orohar, botiken zati bat ordaindu beharrari ”berrordainketa” deitze horrekin. Gaztelerazko copago gauza bat da eta repago beste bat. Euskaraz ere bi ordain behar lituzkelakoan nago. Botika asko (baina ez guztiak, eh?) lehen estatuak osoki ordaintzen zituen; orain erabiltzaileari eskatzen zaio zati bat. Espainian copago bataiatu dut, gure prentsa ”berrordainketa”rekin tematu da. ez dut ulertzen horri ”berrordainketa” deitzea eta ez, adibidez, A-8 bezalako autopista baten bidesariari, San Telmoren moduko museo bateko sarrerari edota polikiroldegi publiko bateko abonuari. Berrordainketak al dira horiek guztiak ere? Hitzekin borroka egin daitekela badakit, baina hitz horren esanahia gehitxo bihurritzen ari da euskal prentsa kasu honetan. Bere seme alabak eskola pribatu batera bidaltzen dituenak, horrek errazago argudia lezake hezkuntzaren berrordainketa egiten duela, publikoaz gain, hezkuntza pribatu hori ere ordaintzen duelako. Basagoitiren bati entzun nion behin horrelako argudioren bat. Eta hura ere hitza behartzen ariko zen…, baina agian zentzu gehixeagorekin.
Laguntzailea:
Berriketan.info
Bai, Joseba, arrazoi duzu guzti horiek ere berrordainketa sistemaren bidez ordaintzen direla esatean. Autopista hartzea, San Telmo museora joatea edo kiroldegira joatea, ordea, hautazko aukera da, gehiago edo gutxiago; zer esanik ez hezkuntzaz jarri duzun adibidea. Botikak, baina, oinarrizko gauza dira. Espainiako ”copago” hitza hautatu dute, botikak estatuaren eta gaixoaren (ez erabiltzailea) artean ordaintzen direla adierazteko. Niri, ordea, egokiagoa zait ”berrordaintzea”, azken finean guk ordaintzen dugulako estatuaren partea eta gaixo gaudenean guri dagokiguna. Kontua ez da hitzekin borroka egitea, baizik eta gauza bakoitzari den bezala esatea.
aupa jon. bada ez nago ados, inondik ere. batetik, ”estatua edo ogasuna guztiok gara” ondorioztatzen delako hortik. eta hori ez da egia. hemen guztiok ez dugu zerga kopuru bera ordaintzen inondik ere. estatuak direnak dira, duten zerga politikekin eta dituzten zergapekoekin.
bestetik, gauza baten prezioa edo ordainketa ez dira bere ”beharrezkotasunaren” arabera neurtzen. botikak oinarrizkoak direla diozu, baina askok ezetz diote, farmazia industriak eragindako premia asko dugula. edo kultura kontsumo gehiago eta ansiolitiko gutxiago beharko genukela. sendabelarrak ere hor daude. baina lurra pribatua dugunez (edo guztiona da?), sendabelarrak erostea berrordaintzea da edo ez? eta botikak bai? nik dakidala ez dira bada besterik gabe naturan paketetxotan sortzen…
planetaren jabeok arraina berrordaintzen dugu erosten dugunean? bada ez. arraina harrapatzeak lana du, kostua eta logikoa da ordain bat behar izatea. janaria, dugun oinarrizkoena, izanagatik. bada botikekin berdin, ez?
bestalde, logika horretan, defizitan oinarritutako gauzak ez dira oraindik ordaindu beraz, zergatik diozue berrordainketa? estatuak berak hartzekodun ditu botikagile asko eta espainian ezkututik azaleratu diren hainbat faktura, hain zuzen, botiken ingurukoak ziren. hori bai, valentzian, bapatean ospitale bat botikarik gabe gelditzen hasten bada… zerbaitegatik da.
bestalde, zarauztik lanera garaiz iristeko A-8 autopista ezinbestekoa ez duela esaiozu bakarren bati, ea zer irizten dion. aukera dela bidesariarena. kultura aukera dela ere, puntu gogortxoa da.
gaixoa jarri ordez erabiltzailea jarri dut, nolabait gure alaba gaixotzen denean neuk ordaintzen ditudalako botikak.
baina berrordainketara etorrita, bada sentitzen dut baina euskal prentsak hitz baten esanahia manipulatu izanaren sentsazio desatsegina daukat. ez dakit noiztik eta zergatik den botika batzuen zati bat ordaintzea (BER)ordainketa eta ez zati baten ordaintzea, hain zuzen ere. eta honekin ez dut esan nahi ezarri berri den berrordainketa hori onesten dudanik, inondik ere.
esan nahi dudana da erabiltzaileak (botikara zerbait hartzera doanak) botiken zati bat ordaintzen duela. kitto. ez du ezer berriro ordaintzen (berrordaintzen?).
Aupa Joseba. Baditugu bi aukera: berrordainketa (edo birpagatzea, edo berriro pagatzea, etc) eta ”ordainketa partekatua” (’copago’ emateko). Aukeratu dugu gure testuetarako berrordainketa erabiltzea, eta inoren ahotan ’copago’ esan behar baldin badugu ”ordainketa partekatua” (edo ”elkarrekin pagatzea”, etc) erabiltzea.
Zergatik? Ez da aukeraketa erraza izan, eta, diozun bezala, ertz asko ditu kontuak. Iruditu zaigu ”elkarrekin pagatze” edo ”ordainketa partekatu” horrek baduela eufemismotik zerbait. ”Bueno, Estatuak (edo Gizarte Segurantzak edo dena delakoak) jarriko dugu parte bat, baina zuek ere jar ezazue beste parte bat”, esan du Estatuak. Baina Estatua ez da abstrakzio bat, dirua ezerezetik sortzen duena. Eta pentsiodunen botikak hark finantzatu izan ditu, orain arte, (ia) osoki.
’Copago’ hori mediku kontsultetan jarriko balitz etorkizunean, adibidez, nola esan beharko genioke? Zerbitzu publikoko medikuek soldata nondik jasotzen dute? Nik dakidala, Estatuak ordaintzen die, aurrekontuetatik. Eta Estatuaren aurrekontuak ez dira hutsetik sortzen. Herritarrei eta enpresei eta abarri kobratutako zerga eta ekarpenen bidez finantzatzen da Estatua, eta horien bidez ordaintzen ditu medikuen soldatak eta osasun zerbitzu publikoak. Medikuari euro bat pagatu beharko bagenio, kontsultagatik, hori ez litzateke berrordainketa modu bat izango? ’Copago’ delako horrek ez ote du ezkutatzen aurrez Estatuari (besteak beste zerbitzu horiek pagatzeko) egindako ekarpena? Edo, gaiztoago jarrita, AHTa ordaindu behar delako gizarte gastua eta osasun aurrekontuak murrizten dituen administrazio publiko baten jarduna ez ote da lausotua gelditzen osasun arloko ’copago’ horren atzean? Esan nahi dut: aurrekontuetan badela dirua pentsiodunen botikak ordaintzeko, Sustapen Ministerioak edo Herri Lan eta Garraio Sailak aurrekontua murrizten badute (adibidez).
Estatua edo Ogasuna ez gara guztiok izango, baina Estatua edo Ogasuna ezin dira izan gure ekarpenik gabe (batzuek gehiago, besteek gutxiago ordaindu, zerga bilketa eta banaketa justua edo injustua izan). Azkenean, aurrekontu zuloak eta defizitak estaltzeko, zergak zuzenean igo beharrean, zeharkako zergak ezartzen ari da, nolabait esategatik, Estatua. Horrela ikusiko bagenu, ez ’copago’, eta ez ’repago’: zergak igo ditu Estatuak (eta zerbitzu edo baliabide batzuk gehiago erabiltzen dituztenek gehiago pagatu beharko dute horiengatik).
Baina ez dute horrela azaldu. Aldiz, ’copago’ hitza asmatu dute, itxuraz leunago dena eta, niretzat behintzat, eufemismotik asko duena. ’Berrordainketa’ hitzak (eta haren baliokideek) beharbada ez dute ongi azaltzen arazoa; ez naiz horretan tematuko. Baina, ’ordainketa partekatua’ erabili beharko genukeela iruditzen zaizu? Guri ez zaigu, bederen, alternatiba egokiena iruditu, eta biak parez pare jarriz gero, nik, aukeran, nahiago dut ’berrordainketa’ erabili.
Zuk aipatu duzun beste aukera (”botiken zati bat ordaintzea”) ere ez dut garbi ikusten. ”Botiken zati bat esku dirutan (edo zuzenean) pagatzea” izan beharko lukeela iruditzen zait, botiken beste zati bat ja zeharka pagatu baitugu Gizarte Segurantzari eginiko ekarpenekin (orokorrean hitz egiten ari naiz, baina ezin bestela). Pentsiodun bat farmaziara joaten bada, eta botika bat erosten badu, ez zaizu iruditzen botika hori pagatua duela, nolabait, berrogei urtez kotizatzen aritu eta gero? (Ulertzen dut gure sisteman pentsiodunei botikak pagatzea gizarte ongizatearen edo babes sozialaren parte izan dela orain arte; alegia, berrogei urtez kotizatzen aritu den horrek, besteak beste, pentsiodunei botikak ordaintzeko kotizatu duela eta ordaindu dituela zergak). Bestalde, botiken zati bat lehen ere pagatzen genuen aktiboan gaudenok, eta hori ez da batere aldatuko. Zati bat, edozein kasutan, pagatzen dugula zuzenean. Beraz, zer izen eman behar diogu gobernuak orain hartu duen erabakiari?
Beste arazo bat, periodistikoa nahi baduzu, titularretarako baliokide (labur) bat aurkitzea da. ”Botiken zati bat ordaintzearen aurka agertu dira medikuak” titularra, adibidez,… ez dakit ba. Ez dut esan nahi ”berrordainketa” denik hitzik egokiena, baina laburra izateak ere laguntzen digu (titularretarako batik bat).
Autobideak ordaintzeari buruz eta aipatu dituzuen beste adibideetan ere berdin ikusten dut nik arazoa. Herritarron diruarekin ordaindu dira errepideetako obrak eta mantenuak. Bidesariak ere nolabaiteko berrordainketa bat direla iruditzen zait; azken finean, zerga zuzenen bidez egiten ditugun ekarpenekin finantzatzen dituzte foru aldundiek eta gobernuek errepideak eta mantentze lanak. Kasu honetan, ordea, bada diferentzia bat: inork ez duela ’copago’ hitza erabili fenomeno horrentzako. Alegia, ez dugula geure burua kinka horren aurrean ikusi, eta, beraz, eztabaida hau ez zaigula sortu ’copago’ ditxosozko hori diskurtsoetan agertu den arte. Zein litzatekeen aukera egokiena? Behin honetara iritsita, ez daukat argi. Ulertzen ditut zure zalantzak, baina ez dut alternatiba zeharo asegarririk sumatzen. Edozein kasutan, eskertzen dizut ekarpena, eta espero dut eztabaida honek bidea garbitzen lagunduko digula. Ea definizio zehatzago bat aurkitzeko gai garen!
kaixo mikel. beno, ikusi duzunez nik ez dut alternatiba zehatz pentsaturik plazaratu; are gutxiago titularretarako egokia denik. ”berrordainketa” zergatik zaidan deseroso baino ez nuen adierazi nahi. gainera, Berriaz gain euskal prentsa gehientsuenean ikusi dut.
eta tira, azalpenetan 40 urteren kotizazioak, AHT eta bestek agertu behar badu… aukeraketa erabat ”politikoa” izan den susmoa baieztatzen dit nolabait. eta ez dut zuzena ikusten.
bide batez, babes ofizialeko etxea tokatu zaienak ”berrordainketan” ariko lirateke, tokatu ez zaienak ”eneordainketan”, ala?
brunete mediatikoak ”los violentos” (vs ”los democratas”) esaten dutenean bezala da: hitzak berak ez du egia adierazten eta are nahasgarri ere gerta liteke edota izan nahi du.
sobiet batasun ohian bageunde, ura, argindarra eta etxea garai batean debalde (estatuaren kontu) izanik (ez hemengo botikak bezala, batzuk eta epe batez baino ez baitira debalde izan), beti berrordainketan leudeke? Iparraldean segurantza sozialak ordaindutako botikak ezberdinak direnez, hango berrordainketa eta hemengoa ezberdinak lirateke?
derragun zuzenean eta besterik gabe ”botiken ordainketa” ezarri edo orokortu edo handitu egin baizaio hiritargoari edo gaixo/erabiltzaileari. lehendik ere baziren ordaindu beharreko botikak eta orain ere hirutik batek ez omen du deus ordainduko botiken truke. hortaz, berrordainketak hirutik bik izango dugu?
UPV/EHU publikoa izanagatik, matrikulak ordaindu egin izan ditugu orain arte behintzat, sekula ez ”berrordaindu”. eta hori ez dut nik esaten, hemeroteka eta tradizio idatzi guztian dago hala. botikak noiztik diren debalde ere ez dakit, baina hori denboran aldakorra da oso.
dentistak medikutzat badituzu, orohar ordaindu beharrekoak gertatu zaizkit niri. traumatologoa kobratzen hasiz gero, ”berrordaintzen” ariko nintzateke?
oraingo egoerak edonor amorratzen du. bai. baina euskal prentsak ezin ditu hizkuntza behartu batez amorru horiek horrela aireratu. nire ustez behintzat. bestelako iritzi politikoak iritzi.
Eztabaida argitzeko adibid egokiak, joseba. Zergekin gauza batzuk ordaintzeko ailegatzen da, eta beste batzuk ordaintzeko ez. Esan dezagun zerbitzu publikoak edo babes sistemak bere gain hartzen dituela babes batzuk (dentistarenean, adibidez, hortzak ateratzea, oker ez banago, Gizarte Segurantzak ordaintzen du; hortzak zuritzea ez, aldiz), eta beste batzuk erabiltzailearen/gaixoaren gain gelditzen direla. Zerbitzu edo babes hori oinarrizkoa izan edo ez, itxura denez, ez da kontua; adibide bat: miopea naiz ni, eta betaurrekoak eta okulistaren errebisioak ezinbestekoak dira niretzat, baina gure patrikatik ordaindu behar izan ditugu beti; pentsatu nahi nuke itsuek miopeok baino babes sozial handiagoa izango dutela…
Irakaskuntzarekin gauza bera da: hor dago heziketa publikoa, hezkuntza derrigorrezkoa den bitartean. Orain, eskola materiala, gurasoen kontu. Eta unibertsitate ikasketak, beste horrenbeste. Etxebizitza eskubidea dela aitortzen digu Espainiako Konstituzioak, baina guk pagatu behar. Halaxe da. Esan dezagun gizarte babeseko eskaintzatik kanpo egon direla, eta daudela kontu horietako asko. Baina babes sozialaren barruan sartuta egon dira beste kontu batzuk (orain arte behintzat), pentsiodunen botikak tartean. Botikena noiztik izan den horrela, ez dakit. Baina Espainiako Gobernuak esan zuenetik pentsiodunei botiken parte bat kobratuko ziela, gizarte babesa murriztu egin dela esango nuke; alegia, lehen administrazio publikoak ziurtatzen zuen babes bat urritu egin dela. Horregatik, ez zaizkit (erabat) konparatzeko modukoak iruditzen adibide guztiak.
Gobernuak botiken ’copago’-a iragarri zuelarik, osasun arloko eta hezkuntza arloko beste hainbat murrizketa ere ezagutarazi zituen. Esan nahi dut, murrizketen testuinguruan agertu zitzaigula hitz berri hori, eta, nire ustez behintzat, babes sozialaren parte bat (txikia oraingoz) galtzea suposatzen duela (pentsiodunei errenta murrizteko zeharkako modu bat ere bada, bestalde). Baina ’copago’-aren kontu hau ez da bakarrik etorri: laster protesiengatik ere ’copago’-a etorriko da; eta, Europako beste zenbait herrialdetan bezala, erietxeetako egonaldiengatik eta famili medikuen kontsultetara joateagatik ere ’copago’-a jartzeak ez ninduke harrituko. Alegia, ’copago’ hitza etorkizunean maiztxo entzun behar ote dugun susmoa dudala, eta sarri bai sarri osasun arloko murrizketei lotuta joango den traza hartzen diodala.
Hori izan zen hitz berriaren (’copago’) agerpenaren testuingurua. Testuinguru horretan, ’copago’-rentzako euskarazko baliokide eufemismorik gabeko bat bilatzen saiatu ginen. Beharbada, iritzi politiko bat gailendu zaigu, zuk diozun bezala? Beharbada bai. Beharbada beste muturrera joan gara. Argi genuen eta argi dugu ezin dugula ’copago’-ren euskarazko baliokide hutsa litzatekeena (”ordainketa partekatua”, etc) erabili gure hitzetan (bai, ordea, erabil genezake ministro baten esanak itzultzeko). ”Ordainketa partekatua”-rekin iradokitzen ari gara ados jarri direla bi parteak, hori iruditzen zait niri behintzat.
Ez zen gure asmoa, inondik inora ere, iritzi politiko bat ematea ”berrordainketa” kontzeptuarekin. Iruditu zitzaigun ”ordainketa partekatua” baino hobeto egokitzen zitzaiola errealitateari (jakinik ez zela guztiz zehatza, eta jakinik beste kontu eta eremu batzuetan ere egiten dela ”berrordainketa” hori, aipatzen dituzun adibideetan argi utzi duzunez). Ez dugu asmatu? Posible da. Soluzioa? Berriz eztabaidatu beharko dugu, momentu honetan ez daukat erantzun argirik. ”Botika ordaindu”, aipatzen duzun bezala, izan liteke, ez dakit. Niri zalantza batzuk sortzen dizkit, botikak ordaindu, dagoeneko jende askok ordaintzen dituelako; eta ”Gobernuak botikak ordaintzea proposatu du” idazteak titular batean, adibidez, absurdoaren traza ere hartzen duelako. ”Pentsiodunei botikak kobratuko dizkiete” eta era horretako formulak ere erabili izan ditugu, eta agian egokiagoak dira. Ez dakit, berriz aztertu beharko dugu, ea erredakzioan zer iritzi dagoen. Edozein kasutan, behin horretara sartuta, estimatuko nuke farmazialariren batek edo medikuren batek bere iritzia emango baligu, ea nola esaten dioten haiek, edo ea zein iruditzen zaien irtenbide egokiena…
orain bai, diozunarekin ados nago. baita nire zenbait adibideren esajerazio puntuaz ere. barkatu demagogiara jo badut. baina nik uste berrordainketarekin ez dela asmatzen, are gutxiago ikusirik Berriak baduela euskal prentsan lider paper argi bat, beste komunikabideak bere ”eredua” edo kopiatzera eragiten duena.
koordainketa edo ordainketa partekatua egoki ikusten ditut. koordinazioa, kooperazioa bezala, koordainketa: estatuak parte bat, erabiltzaileak bestea. dena den, hitz bat aukeratzeko itzulpengintza edo filologoengana joko nuke, baina ez egungo egoeraren haserrea adierazi asmotan. baizik eta proposatzen denaren izendatzeko.
ados nago, de facto beste zenbait kasutan jada bazegoena (adibidez unibertsitate publikoa), orain botiketara hedatu dutela. eta koordainketak, hitz berri gisa, jasoko luke berritasun hori: unibertsitatea ordaintzen da lehen bezala eta botikak koordaintzen dira, duela gutxitik. baina ”ber” horrek, berriz edo bi bider esan nahi du eta hemen, nork ordaintzen duen aldatu da, baina gauza bakoitza behin ordaintzen da (lehen zaku publikotik, orain modu partekatuan).
besterik da, ondo diozun bezala, (besteak beste) pentsiodunei soldata jaisteko tresna dela (BEZ igotzea edo soldatak izoztea den bezalaxe). baina eztabaida ekonomiko politikorako ez dut uste hitz bat behartu behar denik; eta repago eta copago bi gauza dira gazteleraz ere.
Joan dira 3 hilabete ”berrordainketa” kontzeptuari buruz (Berriak egiten duen erabileran) nire zalantzak berriketan.info-n plazaratu nituenetik. Jon eta Mikel lagunekin eztabaida ekarri zuen horrek eta zalantza izpiren bat piztu ote zen esperantza ere utzi zidan. Nire aldetik, denborak lehengo iritzia berretsi baino ez dit egin eta are gehiago urriak 4ko alean, perla hau topatu dudalarik, 13. orrialdean:
”Papergabeek osorik pagatu beharko dituzte botikak”. Ondorio bi atera litezke titular hori irakurrita, zein baino zein:
a) paperdunek EZ dituztela botikak osorik pagatzen (koordainketagatik, agian?)
b) papergabeek berrordaindu egiten badugu eta papergabeek osorik pagatu behar badituzte, bada horixe, papergabeek paperdunen erdia ordaintzen dituztela botikak. paperdunek bi bider (berrordainketa) eta papergabeek behin (botikak osorik pagatuta)
a)-ri buruz esan beharko da, papergabeek BEZ behintzat (diru sarrera publikoen herena baino gehiago) beste guztiok bezalaxe ordaintzen dutela, euren kontsumoarekin batera. hortaz, galdera da zein den arrazoia euren kasuan ere ”berrordainketan” ari direla ez esateko.
b) nahiko absordua ikusten da baino, are gehiago, aipatu testuan (Berria, 2012-10-04, 13.orrialdean), ”papergabeek osorik PAGATU” aipatu ondoren, lerro batzuk geroago ”BERRORDAINKETA abian jartzeko, herritarren ogasun datuak…” aipatzen direnean. edo lehenxeago, ”…Osasun txartela duten herritarrei muga bat ezarri diete eta kopuru batetik aurrera botikengatik PAGATUTAKO diruaren zati bat itzultzen diete”.
alegia, edo papergabeak ez dira herritarrak, edo eurek ere zergak ordaindu arren, ogasunak zure daturik ez badu, berrordaindu ordez osorik ordaintzen baino ez zara ari. nahiz eta, praktikan, norbanako jakin batentzat, merkeagoa izan ”Berrordainketa” (…) delakoa, papergabeen zigor den ”osorik pagatzea” baino.
nik uste hitzekin tranpa egitea ez dela komeni eta ideologiak ideologia, gauzak zuzen azaltzea komeni dela, uste ustelak eragiten dituzten hitzak saihestuz.
Euskadi Irratiak ”koordainketa” erabili du, berbarako. zuzenago, dudarik gabe.